تاریخچه موزه ملی ایران



موزه ملی ایران با قدمتی بیش از 80 سال، بزرگترین موزه باستان­شناسی و تاریخ ایران است که از نظر حجم، تنوع و کیفیت آثار یکی از چند موزه بزرگ جهان محسوب می­شود. این موزه در فرهنگ موزه­ داری ایران به عنوان موزه مادر جای گرفته و با اهدافی که در زیر به آنها اشاره میشود بر پا شده است:

 
  1. نگاهداری و پژوهش در آثار گذشتگان
  2. معرفی و نمایش و انتقال آنها به نمایندگان
  3. ایجاد، تقویت و تفاهم میان اقوام و ملل
  4. شناخت و نمایش سهم آنها در فرهنگ و تمدن جهانی
  5. کمک و تلاش در بهبود و افزایش میزان دانش عمومی مردم به ویژه دانش­آموزان، دانشجویان و پژوهشگران
 
موزه ملی ایران شامل دو موزه در دو ساختمان مجزا به نام­های موزه ایران باستان با تاریخ تاسیس 1316و موزه دوران اسلامی با تاریخ تاسیس 1375  می­باشد. ظاهرا برای اولین بار پیشنهاد ایجاد مکانی برای موزه توسط مرحوم مرتضی قلی هدایت ملقب به صنیع­الدوله عنوان شد. او در فکر ایجاد موزه و اداره­ای به نام اداره عتیقات برای ساماندهی به وضع کاوش­های تجاری بود، اما به این مقصود نرسید. اولین موزه در سال 1295 خورشیدی به نام موزه ملی یا موزه معارف در یکی از اتاق­های بزرگ وزارت معارف که در سمت شمال بنای مدرسه دارالفنون(تهران-ناصرخسرو) قرار داشت تشکیل گردید.
 



این موزه دارای 270 قلم شی مفرغی، سفالی، شیشه­ای، سکه، سلاح­های قدیمی، مهر، اشیاء چوبی، مرقعات، کتاب و منسوجات بود که به وسیله کارمندان اداره عتیقات جمع آوری یا توسط مردم اهدا شده بود. در 1304خورشیدی اشیای این موزه به تالار آئینه کاخ مسعودیه (تهران- میدان بهارستان) منتقل شد.
 

 


از سویی با آغاز حفاری باستان شناسان اروپایی به ویژه هیئت باستان شناسی فرانسه به ریاست ژاک دومرگان(J.Demorgan) از سال 1276 خورشیدی (1897م ) ایران به اهمیت مواریث فرهنگی جلب شد. در سال 1306خورشیدی امتیاز بدون قید و شرط طرف باستان شناسان فرانسوی در ایران لغو گردید و به آنها اجازه داده شد تنها در شوش به حفاری بپردازند. همچنین از آنجا که ایران تصمیم گرفته بود تا موزه و کتابخانه ملی تاسیس نماید، لذا امتیاز طراحی و اجرای آن به فرانسویان داده شد. به همین منظور آندره گدار مهندس فرانسوی در سال 1308 خورشیدی(1929 م) برای تاسیس موزه و کتابخانه به ایران آمد و رسما کار خود را شروع کرد. از آنجایی که طرح، نقشه ، موضوع و اشیاء موجود در هر موزه می بایست بایکدیگر ارتباط و هماهنگی داشته باشد و همچنین یک موزه  دربرگیرنده و نمایش دهنده تاریخ و هنر هرسرزمین است لذا نما و سردر ورودی موزه به سبک نمای ایوان کسری( جنوب شهر بغداد) ساخته شد. رنگ آجرها نیز به همین منظور به رنگ سرخ تیره تعیین شده تا نمایانگر معماری عصر ساسانی باشد. بنای موزه حدود 11000 متر مربع است که ساختمان اصلی آن در سه طبقه ایجاد شده است. شروع ساخت آن به  سال 1314  خورشیدی بر می گردد که در طول دو سال عملیات ساختمانی آن به وسیله حاج عباسعلی معمار و استاد مراد تبریزی تکمیل و در سال 1316  خورشیدی موزه رسما گشایش یافت. ساختمان موزه دوران اسلامی با انگیزه انجام فعالیت های مختلف فرهنگی در سال 1323 در محوطه موزه ملی ایران آغاز شد و با وقفه های متعدد سرانجام در سال 1329 معماری آن پایان یافت ولیکن انجام مراحل تکمیلی آن به سال های دورتر موکول شد. با توجه به حجم آثار دوره اسلامی در موزه ایران باستان، طراحی و اجرای معماری داخلی دوران اسلامی آغاز شد که نقشه آن نیز با توجه به طرح چلیپای دوران ساسانی در نظر گرفته شد. سرانجام این موزه با حدود 10 هزار متر مربع در چهار طبقه در سال 1375 افتتاح گردید که دو طبقه آن اختصاص به نمایش آثار دارد و دو طبقه دیگر آن امکان فعالیت های جنبی را میسر می­سازد. در حال حاضر موزه ایران باستان و دوران اسلامی (تهران-امام خمینی) با زیربنای بیش از بیست هزار متر مربع در زمینی به مساحت 18000متر مربع و با آثاری حدود 300000 شی مهمترین موزه کشور محسوب در رابطه با فرهنگ، هنر، تحول ایران و بهترین موزه جهان که آثار مربوط به دوران مختلف پیش از تاریخ، تاریخی و اسلامی ایران را در خود جای داده است محسوب می گردد. قدیمی­ترین اثری که نشانگر حضور انسان در  فلات ایران است، مربوط به ششصد هزار سال پیش است که در این موزه نگهداری می گردد. از آنجا که فرهنگ، هنر و تمدن ایران همواره در تمام دوره­ها با هویت ایرانی بدون وقفه راه تکامل را پیموده است، لذا آثار به نمایش درآمده نیز جدای از تمامی خصوصیات منحصر به فرد هنر ایران از این ویژگی برخوردارند.
موزه ملی ایران همواره در انجام مسئولیت خطیر خود برای معرفی بهتر این تمدن عظیم گام برداشته است که در این ارتباط برگزاری نمایشگاه های مختلف داخلی و خارجی، چاپ بروشور، بولتن، کاتالوگ، نشستهای تخصصی، تعامل باسایر موزه های داخلی و خارجی و ... را سرلوحه فعالیت­های خود قرار داده است.
 
 تصاویری از برخی اشیاء موجود در داخل موزه ملی
























موقعیت مکانی موزه ملی ایران

تهران، میدان امام خمینی، خیابان امام خمینی، ابتدای خیابان سی تیر، خیابان پروفسور رولن، شماره یک




برگرفته از موزه ملی ایران